naar homepage

       Hettinga Stichting

 
stichting
fietsroutes
  Balk
  Blauwhuis
  Bolsward
  De Eese-Steggerda
  Franeker
  Heeg
  Langweer
  Marssum
  Sneek
  Workum
  Woudsend
 

Fietstocht Woudsend en omgeving  2014
Hettinga Stichting.

Afstand ongeveer 35 km eventueel in te korten tot 25 km door bij Balk richting Harich te gaan. Wanneer de wind uit het noorden of oosten komt zou je de tocht in omgekeerde volgorde kunnen fietsen.

kaartje

ra = rechtsaf / rd = rechtdoor / la = linksaf / ri = richting /
kn = knooppunt / (k)m = (kilo)meter / pa = paddenstoel.


Woudsend: Woudsend is wat jonger dan Ypecolsga en is ontstaan door haar gunstige ligging tussen de Zuiderzee en steden als IJlst, Sneek en Leeuwarden. Bij gebrek aan wegen ging bijna alles indertijd over water. Het oudste deel van Woudsend is de Midstrjitte en dat is logisch: dit was een hoger gelegen zandrug die evenwijdig liep aan de Ee. Een prima basis voor bebouwing en ook om droge voeten te houden bij de vele overstromingen in vroeger tijd!

De fietstocht begint bij restaurant  ‘De Pleats’  Waechswâl 2, Woudsend.
Vanaf de Pleats zuidwaarts, na 100 m la (de Dyk).

De Pleats Woudsend

De Dyk 2: Mooie gevelsteen op pand dat hoorde bij de verzekeringsmaatschappij. Met de tekst ‘’det is den olde bvetterwaeg van older afcoemst’’. Tot ongeveer 1904 was dit het waaggebouw waar aangevoerde boter werd gewogen en verhandeld. In 1901 werd dit gebouw overbodig door de oprichting van de zuivelfabriek.
Het voorste deel van dit gebouw heet ‘’It lange hûs’’ en verwijst naar het hotel-café-restaurant dat hier was gevestigd.

wapen Woudsend

Vóór brug ra langs de Ee over de Iewâl langs de verzekeringspanden met daarin een gevelsteen met de naam van Age Hijlkes Tromp.

Na 100 m ra de Bewaarskoallesteech in.
(Rd over brug aan de Vosseleane 43 bevindt zich de RVS Machinefabriek waar Johannes Kuipers en Rika Hettinga eigenaar van waren. Het bestond op 01-04-2014 50 jaar.)

Bewaarskoallesteech 7: Zeer oude gevelsteen (aan oostkant van huis) verwijzend naar de eigenaars van de houtzaagmolen de Jager (zie verderop) met de tekst: 1719 Jelle Jurjens en zijn derde echtgenote Geertje Dirks. Jelle Jurjens Nauta stamt in vrouwelijke lijn van de Broersma familie af, de Hettinga’s van Oppenhuizen/Uitwellingerga stammen in mannelijke lijn van dezelfde Broersma’s af. Ook bevindt zich in deze steeg een zeer oude gevelsteen uit 1783 met de naam van Beeuw Soethout, dochter van Haije Reinders Zoethout en Hantzen Michiels Tromp (Hantzen is een kleindochter van Wijtske Tietes Hettinga).

gevelsteen gevelsteen

Bij Midstrjitte la en na 100 m la Nijebuorren.
Op het einde van de straat zie je een houtzaagmolen.

De Jager Houtzaagmolen de Jager Ald Wyk 18: De molen is vermoedelijk van 1719, de eerste eigenaar was waarschijnlijk de ondernemer Jelle Jurjens Nauta (1672-1750) die tot 1719 schipper was. De familie Nauta bleef lang eigenaar. Tot 1935 werd er met windkracht gewerkt, daarna werd gebruik gemaakt van een elektromotor. Na een restauratie in 1975 werd er weer met behulp van de wind gezaagd.

Het molencomplex (met 7 huizen) werd in 1965 gekocht door de Stichting Zon en Vrijheid uit Amsterdam-Slotermeer die als doel heeft voor jongeren en kansarmen vorming- en vakantieactiviteiten te realiseren. Er zijn in Friesland nog 3werkende houtzaagmolens: de Rat in IJlst en de Zwaluw in Birdaard zijn de andere 2.

Ooit was er nog een tweede houtzaagmolen in Woudsend: de Hoop. Deze stond aan de overkant van de Ee, waar nu een moderne bungalow staat. Hij stond naast de scheepswerf van de familie Tromp, er was op zo’n werf immers veel vraag naar gezaagd hout. De molen werd in 1763 gebouwd maar werd in 1905 helaas afgebroken. Een heel erg mooie gevelsteen die hieraan herinnert is in het Scheepvaartmuseum te Sneek te zien. De tekst: Anne W. Visser en Michiel W. Tromp. Dees twee jongelingen tezaam gemeen die laagen hier de eerste steen, kinderen van den eigenaar die van dit huis de stigter waar. W.A. Visser en W.M. Tromp.

Terug door de Nijebuorren rd naar de Karmelkerk in de Molestrjitte.

Karmelkerk Ald Tsjerkhof 2 de Karmelkerk: Waterstaatskerk uit 1837, gebouwd onder toezicht van het Ministerie van Waterstaat. Hij staat op de plaats waar ooit een klooster stond. Tot 1580 was dit de katholieke kerk waarna het in handen kwam van de Friese Staten en de Gereformeerde kerk. Nu is het de PKN (Protestantse Kerk Nederland) kerk.

In een parkje tegenover de kerk staat een monument voor de slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog, onder wie Betty Friederike Glashouwer-Maarzen, een jonge Joodse vrouw, die in november 1942 op transport werd gesteld naar Westerbork en vervolgens naar Auschwitz werd gebracht. Ze keerde niet terug. Naast Betty worden nog 5 andere oorlogsslachtoffers herdacht die in Woudsend zijn geboren, evenals 15 (buitenlandse) bemanningsleden van vliegtuigen.

grafstenen

Bij de kerk liggen drie grafstenen van de familie Tromp, o.a. die van Age Hylkes Tromp (1794-1876), oprichter van de verzekeringsmaatschappij Onderlinge brandwaarborgmaatschappij Woudsend Anno 1816.
In 2004 werd de agrarische brandportefeuille overgedragen aan Woudsend Verzekeringen dat inmiddels opgegaan is in ASR (Amersfoortse Stad Rotterdam) Nederland. Via Fortis werd de Nederlandse Staat eigenaar van ASR. De vestiging in Woudsend is gesloten, wat rest zijn de panden.

Hierna Molestrjitte volgen en even later ra It Skil en la de Merkstrjitte. Merkstrjitte 11 rk Kerk St. Michaël: De kerk uit 1792 is gewijd aan Sint-Michaël en is de oudste rooms-katholieke kerk van Friesland en is een bezoek meer dan waard. De driebeukige schuilkerk werd in 1933 verbouwd. Aan de westzijde verrees een toren en het schip (gedekt door een tongewelf) werd met twee traveeën verlengd. Tot de inventaris behoren neogotische heiligenbeelden (Isidorus, Barbara, Theresia, Antonius, Maria, Jozef) van rond 1880 en meubilair dat in 1909 door Wolter te Riele werd geplaatst.

St. Michaëlkerk

Het gebrandschilderd glas (1927-1933) is gemaakt door atelier C. van Straaten. De schilderingen in het koor zijn van Jacob Ydema (1901-1990), kleinzoon van Sjoerd Harmens Ydema en Grietje Jacobs Hettinga. Het orgel uit 1811 (geplaatst in 1840) is gemaakt door Albertus van Gruisen. Het altaarstuk en de kruiswegstaties zijn van de in Woudsend geboren katholieke kunstschilder Otto de Boer (1797-1856), zoon van Otte Entes en Ieke Johannes. Ook in o.a. Workum, Blauwhuis, Dronrijp en Roodhuis zijn werken van deze Otto de Boer te zien. Aan de buitenkant van de kerk bevinden zich diverse gedenkstenen.

Na deze kerk la via de Kamp richting molen ’t Lam. Molestrjitte 4 ’t Lam:

De windmolen ’t Lam is een stellingmolen en is in gebruik als korenmolen en pelmolen. De achtkante houten molen is rietgedekt, evenals de kap. De bakstenen achtkante onderbouw is 5,10 m. hoog. Boven de toegangsdeur hangt een afbeelding van een lam. Het bouwjaar van de molen ligt rond 1740. Tot 1960 was 't Lam particulier eigendom. In dat jaar kocht de gemeente de molen. In de molenaarswoning naast 't Lam is sinds 2000 een moleninformatiecentrum en molenwinkel gevestigd. Dit is, net als de molen, eigendom van de gemeente.

't Lam korenmolen In 2001 is het pelwerk van de molen in ere hersteld. Enige malen per jaar wordt er weer gerst tot gort gepeld. Het huis naast de molen heeft een uniek gevelsteentje dat driehoekig van vorm is. Zoiets zie je bijna nooit. Op de steen staat de vrijwel niet leesbare tekst: 1872 C.E.H. Siegert (Carl Ernst Hugo Siegert 1839-1916).

Bij molen ’t Lam ra en daarna la (Op ’e Romte), het dorp uit ri Ypecolsga. Na 100 m weg oversteken en fietspad volgen. Bij eerste rotonde rd, bij de tweede rotonde fietspad rd ri Balk.

Ypecolsga begraafplaats:
Dit is de begraafplaats waar inwoners van Woudsend begraven worden, uitgezonderd de katholieken. Die kiezen meestal voor St. Nicolaasga, Balk of Sneek. De begraafplaats heeft een klokkenstoel, vroeger stond hier zelfs een kerk! De betekenis van de naam Ypecolsga: Ype= mannennaam Col= hoogte Ga= gea - gebied.

Ypecolsga Age Hylkes Tromp

Na de begraafplaats staat aan de linker kant van de weg op nr. 15 de kop-romp-boerderij ‘’Arbeid en Moeite’’, Werklust en ook wel ‘’de Eersteling’’ uit 1783. Dit was de eerste boerderij die de door Age Hylkes Tromp opgerichte ‘’Onderlinge Brandwaarborgmaatschappij anno 1816’’ verzekerde. De behangsels (van Aede Lútzens) en andere zaken uit deze boerderij zijn te bezichtigen in de Ypecolsgakamer van het Fries Scheepvaart Museum te Sneek.

Bij de derde rotonde la ri Balk.

N.B.: 500 m verderop, langs de autoweg N928 ri Balk staat een monument in het weiland. Het is moeilijk bereikbaar, lopen in de berm langs de autoweg lijkt de meest logische mogelijkheid. Het herdenkingsmonument is geplaatst ter nagedachtenis aan de zeven geallieerde vliegers die op 17 december 1942 sneuvelden toen hun Lancaster toestel hier neerstortte, en aan medeburger Jacob Nagelhout die op 15 april 1945 bij de Wellebrug door oorlogsgeweld is omgekomen. Het herdenkingsmonument is een betonnen gedenkzuil, omringd door een hekwerk. De lichamen van Wilkinson en Croal konden in eerste instantie alleen geborgen worden. Zij werden op 22 december 1942 begraven op de algemene begraafplaats in Ypecolsga. Tijdens de aanleg van de nieuwe weg van Waterloo naar Harich in januari 1952 werd het vliegtuigwrak pas geborgen en vond men de stoffelijke resten van de andere vijf bemanningsleden. Deze zijn te ruste gelegd op de militaire erebegraafplaats Jonkersbos bij Nijmegen.

monument

Bij bomenrij la, volg kn 29 langs het Slotermeer. Volg bij Balk het fietspad om de recreatiewoningen heen. We fietsen voorbij het ‘badmeester Keimpe’ restaurant/paviljoen aan het Slotermeer en gaan rd langs het stadhuis van Balk, de rk kerk met begraafplaats en vele mooie panden langs de Luts ri centrum.

naar Balk Balk

Hier is o.a. een leuk terras bij restaurant Teernstra en de viswinkel daar tegenover.

Balk

Hier gaan we over de brug en gaan aan de andere kant van de Luts rd (de Westein) en fietsen in zuidelijke richting langs het water en komen via een tunnel op de Lutswâl.

Vanaf hier volgen we een stukje van een route die al eerder beschreven is (de Balk-route).

Balk Gaaikemastraat 62: Aan de overkant van de Luts op industrieterrein Eigen Haard zien we de fabriek AVK plastics waar de sinds 1948 in de USA wonende Siebolt Hettinga (1927) op 15-04-1993 van start ging met een ontwerp- en assemblagefabriek van machines voor de kunststofindustrie, de Nederlandse vestiging van het Amerikaanse Hettinga Equipment. Nog geen jaar later ging het bedrijf helaas al weer failliet.

Balk Houtdyk (vroeger Lutswâl 10): Ook aan de overkant van het water (iets verderop) was Durk Andries Sikkes (1885-1968) lange tijd tuinder. Hij was getrouwd met de jong overleden Froukje Reins Hettinga (1881-1923). Achter de nu nog steeds aanwezige volkstuintjes bevindt zich Caravancentrum van der Wal, in deze buurt bevonden zich de tuinen van Durk Sikkes. Een vervallen huisje voorbij de ijsbaan (iets verderop aan de weg) zou ook nog aan de tuinderij of appelhof van Durk Sikkes kunnen herinneren. Zelf woonde Durk Sikkes aan de kant van de Lutswâl waar we fietsen: vóór Lutswâl nr. 5 loopt een onverhard pad ongeveer 400 meter het land in, aan het eind woonde de familie Sikkes. Vroeger lag er ongeveer op de hoogte van dit onverharde pad een brug over de Luts, de tuinderij lag dus op loopafstand. Door aanleg van de autoweg is de brug op deze plaats verdwenen.

Aan de overkant van de Luts ligt ook nog de algemene begraafplaats van Balk, aan het Tsjerkepaed (dat bij Harich hoort). Er zijn enkele Hettinga’s begraven.

Ruigahuizen Lutswâl 1 / Jan Jurjensingel: Links op de hoek vlakbij de brug woonde in een dubbelhuis de arbeider en tolgaarder Thewis
Hettenga (1894-1981) en Magdalena Bijl (1899-1985). Ze woonden in het rechter deel, aan de kant van de Jan Jurjensingel. Ook zoon Kornelis Hettenga (1920-1952) en diens vrouw Anna de Jong (1919-2004) woonden korte tijd na hun huwelijk in 1942 in Ruigahuizen. Kornelis was machinist op de zuivelfabriek.

Ruigahuizen

Bij de T-sprong op het einde van de Lutswâl linksaf, via de Jan Jurjensingel richting Ruigahuizen, aan het einde op de T-sprong rechtsaf.

Ruigahuizen Jan Jurjensingel 13: Hier woonden de boerenarbeider en tuinder Jacob Brandenburg (1916-1978) en Hitje (Durks) Sikkes (1918-2004), dochter van de eerder genoemde Durk Andries Sikkes en Froukje Reins Hettinga. Ruigahuizen Rûchhústerwei 2 Elizabeth Hoeve: Dit is de Elizabeth hoeve, hier woonden Lubbert Dooper en Elisabeth Dooper-Bonekamp, dochter van Hendrik Johannes Bonekamp (1885-1962) en Johanneske van der Werf (1897-1959). Hendrik is een kleinzoon van Hendrik Hendriks Bonekamp en Grietje Klazes Hettinga van Gaastmeer.

Ruigahuizen Tsjerkhofleane 2: Op deze begraafplaats ligt Geert Hettinga 1942-1947, zoon van Tetje Hettinga die op 18-01-1947 met Hendrik Stegenga trouwde. Het adres in 1947 was Ruigahuizen 54. Ook ligt hier Feike Dooitze Hoekstra (1850-1917), de oprichter van de Balkster Courant, samen met zijn in 2006 veel te jong overleden kleinzoon Bauke Jaap Hoekstra die directeur was van het bedrijf Hoekstra-Boom, min of meer de voortzetting van het oorspronkelijke bedrijf.

Ruigahuizen Wegens bouwvalligheid is de oude klokkenstoel in 1920 afgebroken. In 1956 is de nieuwe klokkenstoel met helmdag gebouwd. De klok van 285 kg is in 1928 gegoten, eigenaar is de Stichting BMG (Stichting tot Behoud van Monumenten in de gemeente Gaasterlân-Sleat).

Tegenover de begraafplaats is een fietspad richting de Bremer Wildernis dat we ingaan tot de volgende T-sprong bij paddenstoel 23250, hier gaan we ra en bij pa 20651 la. Bij pa 22488 rd ri kn 27. Verharde pad blijven volgen. Bij kn 27 ra. Bij T-sprong la (Noorderreed) en de volgende T-sprong nogmaals la Delbuursterweg)

fietspad fietspad

Sondel Delbuursterweg 11: Hier woont nu de familie Visser, vroeger (1962) was het adres nr. 48, nu is het dus nr. 11. Hier werd Piet Kramer (1920-2000) geboren en ook was hij hier boer, samen met Ida Hettinga (1930-1995). Ze hebben ook enige tijd in Engeland geboerd, een gedeelte van de kinderen bleef in Balk wonen (Gaaikemastraat 57).

De weg vervolgend komen we bij een autoweg (kn 30) die we oversteken.

Vóór de autoweg kun je eventueel rechts nog een fietspad nemen om uit te komen bij Sjoke Hettinga die daar samen met Hielke van der Goot woont (Jacobus Boomstrastraat 64). Via Wyckel en de Menno van Coehoornweg kom je dan ook bij de Bargebek en kun je de draad hieronder weer oppakken.

fietspad wijzer

VERVOLG NA OVERSTEKEN VAN DE AUTOWEG: richting Bargebek, bij T-sprong de Lynbaen oversteken en op het einde van het klinker-/zandpad linksaf.

Een eindje verder zien we restaurant de Bargebeck, een mooi punt om even uit te rusten. Daarna vervolgen we onze weg via het fietspad links van de weg. In de verte rechts is een mooi overzicht met het Slotermeer op de achtergrond. m.a.w. we gaan via de Jachtlustweg, de Wikelerdyk en Dubbelstraat terug naar Balk. (aan de Jachtlustweg 43 woont Jan Galama, zoon van Rein Galama en Gatske Landman, kleinzoon van Jan Tjittes Landman en Catharina Monica Douwes Hettinga) In Balk zien we vóór de brug naar de van Swinderenstraat aan de rechterhand het stadhuis en aan de linkerkant het oude raadhuis met trapgevel. Hier gaan we rd, over de brug en meteen ra de Meerweg op, daarna 1e weg la ri Harich ( de Warren en daarna de Pypsterstikke). Na 600 m la (Lorbuorren).

Bargebeck

Harich Lorbuorren 3: Idscke Popke Sathe (rijksmonument), genoemd naar een vroegere eigenaar van de kop-hals-rompboerderij uit 1811: boer en boterkoper Idske Poppes (1791-1863). In de boerderij bevinden zich nog een vijftal tegeltableaus met voorstellingen van het boeren- en boterkoperberoep. Na de familie Poppes boerde hier o.a. de familie Breemer. Rond 1980 wordt het land verkocht aan de gemeente Gaasterland die het voor uitbreiding van Balk gebruikt. In 2011 vond er een grondige restauratie plaats, een gedenksteen in de boerderij vermeld: renovatum 2011 A.A. de Smit en T.Y. de Smit-Wassenaar.

Idscke Popke Sathe

Verdergaand komen we bij een kruising, hier gaan we ra naar Harich. Bij rotonde steken we de weg over en kiezen het fiets-(beton)pad naast de weg ri Woudsend.
Voorbij hotel Welgelegen (terrasmogelijkheid), aan het einde van het pad ra.


Harich Keamerlanswei 5+9: Op nr. 5 boert Mark van der Goot, zoon van Hielke van der Goot en Sjieuwke Hettinga. Op nr. 9 boerden Rein Galama en Gatske Landman (en ook haar 2e man Johannes van der Werf) en daarna hun zoon Michiel Galama, kleinzoon van Jan Tjittes Landman en Catharina Monica Douwes Hettinga. Michiel boert niet meer maar heeft wel een prachtige collectie zeer grote tractoren waarmee hij op diverse festivals te zien is.

Harich Goot van der

Bij T-sprong de Keamerlanswei verder volgen ri kn 38 en het natuurgebied ‘It Swin’’. Voorbij het natuurgebied de Waldwei oversteken en via de Tsjerkewei naar Elahuizen.

It Swin: Het bestaat uit het meertje het Swin, de plas de Wiide Rien, rietlanden, petgaten en moerasbosjes. Het natuurgebied van 115 ha maakt deel uit van de verbindingszones tussen de Fluessen en het Slotermeer. Door deze verbindingszone ligt een wandelpad en er is een vogelkijkhut. De waterstand wordt kunstmatig hoog gehouden.

It Swin

We fietsen door Elahuizen en gaan aan het eind van het dorp la.

Elahuizen Buorren 75: Aan de linkerkant zie je ‘’Roestvrijstaal industrie Westra B.V.’’. Dit was het bedrijf van Bote Westra (1931-1998) en Aly van Strien (1931), dochter van Jacobus van Strien en Jeltje Hettenga. Nu is hun zoon Renze Westra er directeur. Het waren de grootouders van Renze (Rinze Westra 1901-1988 en Jeltje Schaper 1905-1991) die in 1925 in Elahuizen met een smederij de basis legden voor het huidige Westra BV. Naast spijkers en hoefijzers, maakte Westra Friese doorlopers en later noren, die onder schaatsliefhebbers populair waren. Met de landbouwmechanisatie werd staalconstructie de hoofdmoot. In de jaren tachtig schakelde Westra over naar rvs-onderdelen en installaties. Bij Westra werken nu 39 mensen. De omzet van het bedrijf bedroeg in 2012 vijf miljoen euro.

Elahuizen Westra

Na Elahuizen fietsen we langs de Fluessen en het Heegermeer.

gemeente We fietsen door wat ooit ’Gaasterland Sloten’ was is en nu ‘De Friese Meren’ en binnenkort ’Fryske Marren’.

Na ongeveer 3 km bij T-sprong en kn 38 la ri kn 40 (via Indijk naar Woudsend).

Bijna 2 km verder over fietspad langs het Heegermeer, nog steeds ri kn 40.

Heegermeer Indijk

Aan de overkant van het meer ligt het dorp Heeg. Na ongeveer 1 km weer de oude (auto)weg volgen. Aan de rechterkant van de weg ligt tussen de bomen in het weiland de oude begraafplaats van Indijk.

Begraafplaats Indijk: Hier hield de verzetsgroep Woudsend in de oorlogsjaren wapens verborgen. Ooit stond hier de St. Nicolaaskerk maar in 1720 was er nog slechts een kerkruïne met een klokkenstoel, de laatste ging in 1949 in een storm verloren. Dankzij initiatieven uit de dorpsgemeenschap heeft de begraafplaats sinds 1978 weer een kleine klokkenstoel. Er wordt al heel lang niet meer begraven, de 8 grafstenen zijn bijna niet meer te lezen. De leesbare betreffen de families Osinga, de Vries, van der Velde, de Boer en Zoethout. De katholieke boeren die in deze omgeving woonden (Aukes, Huitema, Rijpkema e.a.) werden meestal in Sint Nicolaasga begraven.

Indijk Woudsend


Onze weg vervolgend komen we bij een rotonde, hier gaan we la ri Woudsend. Bij Spar supermarkt la en 50 m later zijn we weer bij De Pleats.

Bron en adres voor correcties en/of aanvullingen mbt deze fietsroute:

Maikel Galama, Dwarsnoard 3, 8711 AP Workum
E-mail: maikelgalama@hotmail.com
Telefoon: 0515 - 85.79.22

  terug naar boven

 

 

 

© Hettinga Stichting website d.d. 5 nov.2006.
Niets van deze website mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm, geluidsband, elektronisch of op welke wijze dan ook en evenmin in retrieval system worden opgeslagen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de Hettinga Stichting.