naar homepage

       Hettinga Stichting

 
stichting
fietsroutes
  Balk
  Blauwhuis
  Bolsward
  De Eese-Steggerda
  Franeker
  Heeg
  Langweer
  Marssum
  Sneek
  Workum
  Woudsend
 

Fietstocht Balk 2008, ongeveer 25 km.

kaart

Mocht er hier en daar een kleine verwarring ontstaan over de te volgen route wordt dan niet boos maar ga op eigen gevoel naar het volgende nummer. De route loopt via allerlei bosweggetjes en schelpenpaadjes en laat zich soms moeilijk omschrijven. Toch denk ik dat het meeste wel duidelijk zal zijn. Veel plezier.

1 Balk Gaaikemastraat 3, links bar dancing, rechts hotel Teernstra

Balk dancing

Vanaf 1894 tot 1982 is dit pand eigendom van de gereformeerde kerk, daarvoor was het meer dan 60 jaar in het bezit van de familie van Inne Johannes Betzema die bakker te Balk was.
Momenteel is dit pand eigendom van Johan Boonstra en Jelle Dijkman van het vlakbij gelegen hotel Teernstra en dient het als podium voor diverse activiteiten, o.a. als bar dancing genaamd Impuls. Ook familiedagen kunnen hier prima gehouden worden zoals de Hettingadag in 2008 is gebleken. Het pand is keurig gerestaureerd en ingericht met diverse beelden uit vooral de rk kerk.

De start begint aan de overkant van de Luts, de Westein, we fietsen in zuidelijke richting langs het water en komen via een tunnel op de Lutswâl.

2 Balk Gaaikemastraat 62

Balk

Balk AVK

Aan de overkant van de Luts op industrieterrein Eigen Haard zien we de fabriek AVK plastics waar de sinds 1948 in de USA wonende Siebolt Hettinga (1927) op 15-04-1993 van start ging met een ontwerp- en assemblagefabriek van machines voor de kunststofindustrie, de Nederlandse vestiging van het Amerikaanse Hettinga Equipment. Nog geen jaar later ging het bedrijf helaas al weer failliet.

3 Balk Houtdyk (vroeger Lutswâl 10)
Ook aan de overkant van het water (iets verderop) was Durk Andries Sikkes (1885-1968) lange tijd tuinder. Hij was getrouwd met de jong overleden Froukje Reins Hettinga (1881-1923). Achter de nu nog steeds aanwezige volkstuintjes bevindt zich Caravancentrum van der Wal, in deze buurt bevonden zich de tuinen van Durk Sikkes. Een vervallen huisje voorbij de ijsbaan (iets verderop aan de weg) zou ook nog aan de tuinderij of appelhof van Durk Sikkes kunnen herinneren.
Zelf woonde Durk Sikkes aan de kant van de Lutswâl waar we fietsen: vóór Lutswâl nr. 5 loopt een onverhard pad ongeveer 400 meter het land in, aan het eind woonde de familie Sikkes. Vroeger lag er ongeveer op de hoogte van dit onverharde pad een brug over de Luts, de tuinderij lag dus op loopafstand. Door aanleg van de autoweg is de brug op deze plaats verdwenen.

Balk Balk

Aan de overkant van de Luts ligt ook nog de algemene begraafplaats van Balk, aan het Tsjerkepaed (dat bij Harich hoort). Er zijn enkele Hettinga’s begraven.

4 Ruigahuizen Lutswâl 1 / Jan Jurjensingel
Links op de hoek vlakbij de brug woonde in een dubbelhuis de arbeider en tolgaarder Thewis Hettinga (1894-1981) en Magdalena Bijl (1899-1985). Ze woonden in het rechter deel, aan de kant van de Jan Jurjensingel.
(Zie ook nr. 16 Sondel Noorderreed.)

Ook zoon Kornelis Hettinga (1920-1952) en diens vrouw Anna de Jong (1919-2004) woonden korte tijd na hun huwelijk in 1942 in Ruigahuizen. Kornelis was machinist op de zuivelfabriek.

Bij de T-sprong op het einde van de Lutswâl linksaf, via de Jan Jurjensingel richting Ruigahuizen, aan het einde op de T-sprong rechtsaf.

5 Ruigahuizen Jan Jurjensingel 13
Hier woonden de boerenarbeider en tuinder Jacob Brandenburg (1916-1978) en Hitje (Durks) Sikkes (1918-2004), dochter van de eerder genoemde Durk Andries Sikkes en Froukje Reins Hettinga.

6 Ruigahuizen Rûchhústerwei 2 Elizabeth Hoeve

Ruigahuizen

Dit is de Elizabeth hoeve, hier woonden Lubbert Dooper en Elisabeth Dooper-Bonekamp, dochter van Johanneske van der Werf (1897-1959) en Hendrik Johannes Bonekamp (1885-1962). Hendrik is een kleinzoon van Hendrik Hendriks Bonekamp en Grietje Klazes Hettinga van Gaastmeer.

7 Ruigahuizen Tsjerkhofleane 2

Ruigahuizen
Ruigahuizen

Op deze begraafplaats ligt Geert Hettinga 1942-1947, zoon van Tetje Hettinga die op 18-01-1947 met Hendrik Stegenga trouwde. Het adres in 1947 was Ruigahuizen 54. Zie verder nr. 19: Balk, Raadhuisstraat 29.
Ook ligt hier Feike Dooitze Hoekstra (1850-1917), de oprichter van de Balkster Courant, samen met zijn in 2006 veel te jong overleden kleinzoon Bauke Jaap Hoekstra die directeur was van het bedrijf Hoekstra-Boom, min of meer de voortzetting van het oorspronkelijke bedrijf. (zie ook nr. 20)
Wegens bouwvalligheid is de oude klokkenstoel in 1920 afgebroken. In 1956 is de nieuwe klokkenstoel met helmdag gebouwd. De klok van 285 kg is in 1928 gegoten, eigenaar is de Stichting BMG (Stichting tot Behoud van Monumenten in de gemeente Gaasterlân-Sleat).

Tegenover de begraafplaats is een fietspad richting de Bremer Wildernis dat we ingaan tot de volgende T-sprong bij paddestoel 23250, hier gaan we linksaf en bij knooppunt 27 rechtsaf.
Volg knooppunt 21, bij paddestoel 22488 linksaf en daarna bij paddestoel 22487 rechtsaf en bij paddestoel 22995 linksaf. We gaan over het Heidepaed en volgen zoveel mogelijk het fietspad.

gaasterland Kampbrug
Kort na een houten bruggetje staat de dikste boom van Gaasterland. Iets later gaan we rechtsaf over de Nijemirdumerheide, nog 3 km naar Oudemirdum, volg 21. We gaan over een pad richting de golfbaan waar het pad behoorlijk hobbelig is en gaan vervolgens naar de Sminkewei, hier rechtsaf en over de witte ‘’kampbrug’’ links en meteen weer links de Houtwal = knooppunt 22 volgen en de weg naar Elfbergen in. Bij de
T-sprong ga je linksaf en je bent in Oudemirdum. Als je ergens in deze opsomming het spoor bent kwijtgeraakt kun je op eigen kracht naar Oudemirdum gaan………

We gaan eerst een stukje rechtsaf, de Jan Schotanuswei op.

8 Oudemirdum Jan Schotanuswei 58

Oudemirdum
Pietje en Gooitske Hettinga woonden hier in het huis met de naam ‘’Repos Ailleur’’ (rust elders), Pietje was vanaf 1925 wijkverpleegster in Oudemirdum en omgeving en Gooitske zorgde voor de huishouding. Eerder woonden ze aan de Brink nr. 2 (zie nr. 12a), naast het infocentrum Mar en Klif.

9 Oudemirdum Jan Schotanuswei 88a

Thewis Hettinga (Uitwellingerga 1895 - Joure 1976) was dominee bij de hervormde kerk van Oudemirdum, hij kwam er op 18-04-1948 met zijn tweede vrouw Baukje Kooistra (1898-1981). Zij woonden aanvankelijk in de dominees-woning aan de Starnumanwei nr. 2 (zie nr. 13)

Nadat dominee Thewis Hettinga op 01-05-1961 met emeritaat ging liet hij dit rietgedekte optrekje met de naam ‘’Underweis’’ aan de Jan Schotanuswei bouwen, één van de mooiste woningen van de omgeving. Hij woonde er nog heel wat jaartjes, de laatste jaren van zijn leven verbleven hij en zijn vrouw echter in verpleeghuis de Flecke te Joure.
Oudemirdum

Thewis Hettinga hield ook preekbeurten in het fries en verzorgde regelmatig meditaties in het ‘’Friesch Landbouwblad’’. Ook was hij op vele maatschappelijke gebieden actief.
Bij zijn overlijden liet hij twee boerderijen in Uitwellingerga na als legaat, aan de Fryske Akademy en de diaconie van de hervormde gemeente van Oppenhuizen-Uitwellingerga. Ook het Fries Scheepvaartmuseum ontving een legaat in de vorm van kostbare voorwerpen.

______________________________________________________
Alternatieve route 1: of ga naar nr. 10

Over de Jan Schotanuswei (op nr. 92 de camping van Evert Hettinga) is een extra lus aan de route toe te voegen (door één van de mooiste bossen van de omgeving en een prachtig uitzicht op het IJsselmeer), ga dan verder naar Rijs en in Rijs bij paddestoel 20559 linksaf, door het bos de Murnserleane volgen en op het eind linksaf de Séfonsterdyk en het Huningspaed volgen en je komt dan bij het:

Jolderenbos
Het hoogste punt van Gaasterland bevindt zich ten zuidwesten van Oudemirdum, aan de rand van het kleine Jolderenbos. Dit punt ligt 12,7 meter boven N.A.P. Er is hier ook een voormalige luchtwachttoren die -indien geopend- een prachtig uitzicht geeft op het IJsselmeer.

Alternatieve route 2: of ga naar nr. 10

Vanuit Oudemirdum kan ook nog een ommetje naar de Oudemirdumer kliffen gemaakt worden, het is een extra mogelijkheid op deze tocht ( via de Brink, de Marderhoek en de Dollen kom je er.

Kliffen
Ongeveer anderhalve kilometer ten zuiden van Oudemirdum ligt het IJsselmeer met zijn unieke kliffen.
Op de plaatsen waar de zoute zee de keileembulten bereikte, ontstonden steile, onbegroeide kliffen. Na de afsluiting van de Zuiderzee in 1932 verdween de werking van het tij en liep de golfslag sterk terug. Door verzoeting van het IJsselmeer raakten de kliffen begroeid met bomen, struiken en planten. De rijzige aanblik is tegenwoordig nog goed herkenbaar bij het meest oostelijke klif, dat van Oudemirdum. Het Oudemirdumer klif is eigendom van Natuurmonumenten. De twee andere kliffen in Gaasterland zijn het Mirnser klif (eigendom van It Fryske Gea) en het Rode Klif. Bij het Rode klif stuit de heuvelrug van Scharl op het IJsselmeer. Het klif ontleent zijn naam aan de rode keileem.
_____________________________________________________

10 Oudemirdum Brink 3 hotel restaurant Boschlust

Boschlust

Hotel restaurant Boschlust van de familie Agricola heeft een uitnodigend terras. Dus……….

11 Kerk en begraafplaats.

De kerk waar Thewis Hettinga dominee was. Hier op de begraafplaats van Oudemirdum zijn de twee zussen Hettinga begraven, Gooitsche Hettinga 1889-1969 en Pietje Hettinga 1893-1986, beide geboren in Doniaga.

kerk grafsteen

12a Oudemirdum Brink 2
Pietje en Gooitske Hettinga woonden hier naast de school, nu infocentrum Mar en Klif, daarna woonden ze aan de Jan Schotanuswei 58 ( zie nr. 8).

12b Oudemirdum Brink 4
Informatiecentrum Mar en Klif, hier is veel informatie over de omgeving te verkrijgen.

Oudemirdum

Via de Brink naar Nijemirdum, bij een grote steen linksaf, de Starnumanwei op.

13 Oudemirdum Star Numanwei 2

De pastorie waar dominee Thewis Hettinga van 1948 tot 1961 woonde, zie ook nr. 9 Jan Schotanuswei 88a.
pastorie

14 Oudemirdum Star Numanwei 7-9 Rinia state

Rinia State

Deze ‘state’ is in 1843 gebouwd naar een ontwerp van de Leeuwarder stadsarchitect Thomas Romein in opdracht van Geertruida Wilhelmina Godarda Johanna Rinia van Nauta. Tegenwoordig wordt het huis particulier bewoond. In 1963 overleed te Amsterdam op 78-jarige leeftijd bankier en paardenliefhebber Jelle Huites Alta en werd vanuit zijn geliefde Rinia state in Oudemirdum begraven. De dienst werd geleid door emerituspredikant Thewis Hettinga (zie nr. 9 en 13)

15 Nijemirdum Hoitebuorren 6
Het koeienmuseum (opgericht in 1997) is in juli en augustus open van di t/m za van 13.30 tot 17.00 uur. In juni en september op afspraak.
Iets verderop is rechts in de verte de rietgedekte achtkantige poldermolen ‘’het Zwaantje’’ te zien die de Huitebuursterpolder bemaalt.

Na de losse toren op het kerkhof in Nijemirdum linksaf, de Wissebuurt in, over onverhard pad tot het bos, dan rechtsaf, voorbij Lyklemabos bij paddestoel 20926 linksaf richting Balk it Gaesdykje op, bij knooppunt 26 linksaf richting knooppunt 27.
Richting Delburen, bij paddestoel 21062 rechtdoor de Noorderreed volgen en op de T-sprong gaan we links de Delbuursterweg op.
Nijemirdum

16 Sondel Noorderreed 3

Sondel
Hier woonden in de linker woning Thewis Hettinga (1894-1981) en Magdalena Bijl (1899-1985). Zie ook nr. 4 Ruigahuizen Lutswâl 1 Jan Jurjensingel.

17 Sondel Delbuursterweg 11

Sondel

Hier woont nu de familie Visser, vroeger (1962) was het adres nr. 48, nu is het dus nr. 11. Hier werd Piet Kramer (1920-2000) geboren en ook was hij hier boer, samen met Ida Hettinga (1930-1995). Ze hebben ook enige tijd in Engeland geboerd, een gedeelte van de kinderen bleef in Balk wonen (Gaaikemastraat 57).

De weg vervolgend komen we bij een autoweg die we oversteken,
ZIE VERDER VERVOLG NA OVERSTEKEN VAN DE AUTOWEG
of kies de alternatieve route.
__________________________________________________________

Alternatieve route 3:
Vóór de autoweg kun je evtueel rechts nog een fietspad nemen om uit te komen bij Sjoke Hettinga die daar samen met Hielke van der Goot woont (Jacobus Boomstrastraat 64).
Via Wyckel en de Menno van Coehoornweg kom je dan ook bij de Bargebek en kun je de draad hieronder weer oppakken.

Bargebek

Bargebek

18 Wyckel Menno van Coehoornweg 36
Hier woonde naast benzinepomp Bajema in de 50er en 60er jaren de viskoopman en melkrijder Geert Hettenga (1891-1973) met zijn vrouw Jantje Bootsma (1896-1983).

Wijckel:
Dit dorp kreeg bekendheid door de veldheer en vestingbouwer Menno van Coehoorn (1641-1704) die, in het Van Coehoornbos achter het kerkhof, het buiten ‘’Meerenstein’’ bezat en waarvan een in 2007 gerestaureerd monumentaal grafmonument in de kerk aanwezig is. Hiernaast zijn nog diverse grafstenen van familieleden geplaatst. Daarnaast liggen in het midden van de kerk nog negen grafzerken van andere families uit Wijckel.
De kerk is van 1671, de ongeveer 40 meter hoge toren is van de 14e eeuw en kent 3 lagen, de bovenste met zijn galmgaten en kleinere baksteen is net als de kerk van 1671, de middelste laag heeft aan alle vier kanten spitsbogige nissen.
_________________________________________________________

VERVOLG NA OVERSTEKEN VAN DE AUTOWEG: richting Bargebek, de Lynbaen oversteken en op het einde van het zandpad linksaf. Bij nadering autoweg links fietspad op. In de verte is een mooi overzicht (Slotermeer). Knooppunt 30 volgen. Einde fietspad weg oversteken en de tocht over de autoweg vervolgen, m.a.w. we gaan via de Jachtlustweg, de Wikelerdyk en Dubbelstraat terug naar Balk. (aan de Jachtlustweg 43 woont Jan Galama, zoon van Rein Galama en Gatske Landman, kleinzoon van Jan Tjittes Landman en Catharina Monica Douwes Hettinga)

In Balk zien we vóór de brug naar de van Swinderenstraat aan de rechterhand het stadhuis en aan de linkerkant het oude raadhuis met trapgevel. Balk

Vanaf de brug fietsen we door de Van Swinderenstraat terug naar het begin, de Gaaikemastraat 3. Langs diverse panden van de Hettinga familie, in sommige hebben ze gewoond en anderen zijn in hun bezit geweest.

19 Balk Raadhuisstraat 29
Maar eerst nog even de groentewinkel van Hendrik Stegenga (1913-1998) en Tetje Hettinga (1923-2003) aan de Raadhuisstraat die aan de andere kant van de Luts loopt. Hendrik was er groenteboer, groenteventer, brugwachter en koster van de naastgelegen doopsgezinde kerk. De winkel sloot zijn deuren pas toen Hendrik 84 jaar was.
Nu zit hier Veranda, een 2e hands kledingwinkel.

Let eens op de prachtige gevels en gevelstenen als u verder loopt of fietst !

Balk Balk
bALK Balk Balk

20 Balk Van Swinderenstraat 1

In 1919 werd dit pand door de koperslager Doede Bleeker verkocht aan Jacob en Johannes Hettinga en in 1935 weer verkocht aan Benjamin Steegenga, vanaf die tijd is het een modezaak. In 1882 was Feike Hoekstra hier begonnen met zijn drukkerij van o.a. streekbladen maar de muren bleken niet bestand tegen het gewicht van de persen.
Balk Van Swinderenstraat

21 Balk Van Swinderenstraat 31

Balk

Van Swinderenstraat aan de Luts te Balk.

Balk
Vanaf 1834 zat er een koperslager in dit pand, eerst Sijbrandus van Kessel en vanaf 1859 Hijlke Fokkes Brouwer (1821-1860) en Akke Folkerts Wagenaar (1829-1895). Wanneer de weduwe Akke in 1861 hertrouwd met haar 24-jarige koperslagersknecht Gerben Jacobs Hettinga (1837-1919) is dit het begin van de Hettinga’s die het beroep van koperslager (en varianten daarop) tot op de dag van vandaag uitoefenen.

Hijlke Fokkes Brouwer had het vak geleerd van Jan Adriaans Bijvoets, telg uit een koperslagerfamilie die op meerdere plaatsen in de Zuid West Hoek van Friesland actief was. In de Hettinga familie was ook al een koperslager, n.l. Anthonius Jelles Jelgersma (1804-1864) die gehuwd was met Trijntje Gerbens Hettinga (1796-1852). Veel kinderen Brouwer en Hettinga oefenden het koperslagersberoep uit, Hijlke en Rein Hettinga zelfs tot in de USA.
Na het overlijden van Akke Folkerts Wagenaar hertrouwde Gerben in 1898 met Andriesje Beerends Lampe (1845-1928).

Dit huis werd op 12-11-1917 gekocht door de broers Jacob en Johannes Gerbens Hettinga (van hun vader Gerben Jacobs Hettinga). Jacob Gerbens Hettinga gehuwd met Durkje Johannes Konst woonden hier later, daarna hun zoon Andreas Jacobs Hettinga en tot slot Jacob Hettinga, de zoon van Hijlke Jacobs Hettinga en Akke Beants Haarsma die in Heeg een installatiebedrijf hadden, waar ook Jacob later zijn bedrijf had. In 1966 werd het pand verkocht aan Johannes Jongsma.

Op 05-01-1918 staat een advertentie in de krant waarin Gerben Jacobs Hettinga de overdracht van het bedrijf te Balk aan zijn kinderen Jacob en Johannes aankondigt, het bedrijf in zuivelgereedschappen, koperslagerij, zinkwerk, kachelmakerij etc.
advertentie

22 Balk Van Swinderenstraat 32 Dit huis werd door Gerben Jacobs Hettinga (aankoopdatum is mij onbekend) in 1917 verkocht aan zijn zonen Jacob en Johannes Hettinga.

23 Balk Van Swinderenstraat 54 Dit pand is heel eventjes (1919) in het bezit geweest van de broers Jacob en Johannes Hettinga.

24 Balk Van Swinderenstraat 69 Hotel Teernstra

Balk Teernstra
restaurant
Balk

Hotel Teernstra (naar Jurjen Teernstra 1862-1942 echtgenoot van Akke van der Werf 1863-1927) werd op 2 september 1911 geheel verwoest door een brand. Een geluk bij een ongeluk was dat Jurjen de er naast gelegen herberg van weduwe Hoekstra kon kopen, zodat hij een week na de brand alweer als herbergier verder kon. In 1914 ging het erg goed met het hotel Teernstra, mede door de Belgische geïnterneerden.
In de "Naamlijst voor den Telefoondienst", uitgave januari 1915, staat al de volgende vermelding: Teernstra, J., Hotel, autoverhuring en stalhouderij te Balk. Telefoonnummer 8.
In 1919 deed Jurjen het bedrijf over aan zijn zoon Evert (1891-1947) en die op zijn beurt in 1927 aan zijn broer Jan (1904-1961). Het hotel c.q. herberg staat nog steeds in Balk aan de Swinderenstraat 69 en draagt zoals vanouds de naam Hotel Teernstra, de eigenaar is echter geen Teernstra meer.

Balk rk parochiekerk

Aan de overkant van de Luts staat de rk kerk met daarachter de rk begraafplaats. Hier zijn veel Hettinga’s begraven.

25 Balk Wilhelminastraat 32 Hier woonde de koperslager en loodgieter Johannes Hettinga (1897-1969) echtgenoot van Anna Maria Andringa (1905-1988).

Bron en adres voor correcties en/of aanvullingen m.b.t. deze fietsroute:

Maikel Galama, Dwarsnoard 3, 8711 AP Workum
E-mail: maikelgalama@hotmail.com
Telefoon: 0515 - 85.79.22

 

  terug naar boven

 

 

 

© Hettinga Stichting website d.d. 5 nov.2006.
Niets van deze website mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm, geluidsband, elektronisch of op welke wijze dan ook en evenmin in retrieval system worden opgeslagen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de Hettinga Stichting.